Metseltekens op kastelen

OLYMPUS DIGITAL CAMERAHet Muiderslot.
Bekend op dit kasteel zijn de mooie ruitvormige metselpatronen in de noordertoren. Deze lijken vooral decoratief. Daarnaast zien we drie tekens op de noord-oostgevel (harten of ruiten?), evenals drie ruiten op de binnenplaats. Zijn deze ruiten decoratief of toch ook bezwerend bedoeld?

Muiderslot metsel5De ruiten op de binnenplaats zijn, evenals de patronen van de noordertoren, beschreven in een rapport van Jan Kamphuis (Rijksgebouwendienst). Hij heeft het niet over een klein metselteken helemaal bovenaan het woongebouw op de binnenplaats. Dit lijkt de helft van een maalkruis. De Bovenste helft is bij een restauratie verdwenen, te zien aan de andersgekleurde bakstenen.

Dit eenzame teken lijkt weinig decoratieve waarde te hebben. Het ligt dus voor de hand dat dit echt een bezwerend teken is. Hooggeplaatst, moeilijk zichtbaar voor mensen maar een goede plek om boze krachten te weren.

Kasteel de Haar, Haarzuilens, Utrecht

Van het kasteel de Haar is bekend dat architect Cuypers het in de 19e eeuw zo sterk verbouwde dat er weinig middeleeuws metselwerk (zichtbaar) overbleef. Toch is er in de westhoek minimaal een maalkruis te vinden. Het overige metselwerk in deze muur is zo fragmentarisch dat het moeilijk vast te stellen is of er nog meer tekens in staan.

 

Huis Bergh, ‘s Heerenberg, Gelderland.

Links van de huidige poort van het kasteel (maar rechts van de oorspronkelijke poort) zijn twee ruiten en een maalkruis te zien. Mogelijk hebben er nog meer tekens in deze muur geweest, er zijn restanten van ruiten of kruizen zichtbaar.

 

 

Ook op de voorburcht van Huis Bergh is een metselteken te vinden. Een ruit bevind zicht juist onder de dakrand. Vlak onder de dakrand is een plek waar op veel kastelen / huizen de metseltekens aan te treffen zijn.

 

 

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERAKasteel Westhove, in Zeeland.
Aan de westzijde, naast de hoektoren staan drie ruitvormen onder elkaar. Een eenheid van drie ruiten treffen we op wel meer kastelen aan. (o.a. Huis Dever) Ook op de westertoren van de voorburcht tenminste een ruit.MetselWesthove2
.
.
.
.

.

 

Hernen donderbezemKasteel Hernen, Hernen, Gelderland.

Op de binnenplaats, tegen de gevel van een van de 15e-eeuwse bouwdelen, zien we een duidelijk teken.

Het is een zogenaamde donderbezem, die de bliksem zou weghouden. Alhoewel het een teken van ingemetselde stenen lijkt blijkt het pleisterwerk te zijn die op de gevel ligt.

.

.

.

Kasteel Helmond, Helmond, Noord-Brabant.

Bovenin de ronde hoektoren rechts van de ingang zijn twee grote kruizen te zien. De kruizen hebben een horizontaal dwarsbalkje met aan de uiteinden een knik omhoog. Dit deel van de toren stamt uit de 16e eeuw.

Deze kruizen worden veel in verband gebracht met de regionale rechtspraak waarin de kasteelheren een rol vervulde. Het is een interessant metselteken dat veel vragen oproept. Waarom staan er twee grote kruizen naast elkaar? Verwijzen de dwarsbalkjes in de kruizen naar de Vuurslag, het heraldisch symbool van Bourgondie??

Verder zijn er in elk geval metseltekens bekend op het Huis ter Kleef, Kasteel Blauwe Kamer, Huis Asten, Huis te Merwede, Huis Dever, Kasteel Woerden, de Cannenburg, Kasteel Wijchen, Kasteel Mheer. Ongetwijfeld zijn er meer kastelen in Nederland te vinden. Hier heb ik nog geen foto’s van.